FRIESE TRADITIES

Hier willen we jullie iets vertellen over enkele Friese tradities: 

De elfsteden tocht

 

De elfstedentocht is een Friese traditie.  In 1763 was het al een traditie de Elfsteden aan te doen in 1 dag. Een kastelein in IJlst had in de winter van 1890-91 een lijst bijgehouden van elfsteden rijders die bij hem binnen kwamen. Hij telde toen al 221 mannen en 6 vrouwen. Het wedstrijd idee kwam van Pim Mulier.   1e elfsteden tocht in 1909: 23 rijders 3e elfsteden tocht in 1917: 150 rijders 14e elfsteden tocht in 1986: 317 wedstrijd rijders, 17000 toer rijders waarvan 14989 die de tocht hebben volbracht 15e elfstedentocht in 1997:  aantal toerrijders beperkt tot 16000.     Het is een schaatstocht van 200 km langs de Friese steden Leeuwarden, Sneek, IJlst, Sloten, Stavoren, Hindeloopen, Workum, Bolsward, Harlingen, Franeker, Dokkum en de finish is weer in Leeuwarden.  De tocht is ongeveer 200 km lang en er wordt tegenwoordig door de winnaar zo'n 7 uur over gedaan.   Iedereen die mee doet krijgt  bij inschrijving een stempelkaart. Deze moet persoonlijk bij de controleposten worden overhandigd. Daar worden de stempelkaarten met de hand van een stempel voorzien.   Een deelnemer ontvangt alleen het Elfstedenkruisje als alle stempels op de kaart staan  en de deelnemer op tijd weer in Leeuwarden arriveert..

Elfstedenlied Bonkefeart (bij de laatste elfstedentocht een hit. Gezongen door Anneke Douma) Wy ha mar ien doel foar eagen en dat is de Bonkefeart Lit ús ride dat it davert Set it ljocht hjoed net op read.   refrein: Bonke, Bonke, Bonkefeart ast it net hellest hindert neat en fan je hopfaldera en hopfaldera sa kom ik oan Starum ta Bonke, Bonke, Bonkefeart ast it net hellest hindert neat

Alve mûtsen op'e holle en in de krante foar it boarst Skreppe op twa stompe redens Kogjend op in droege woarst   refrein: Bonke, Bonke   Klune oer de hege brêge Mei de knibbels oer de dyk Noch in eintsje yn'e wyn op Nei in ûre leist foar lyk   refrein: Bonke, Bonke

Ûleboerd

Een uilenbord is een driehoekig bord op een boerenschuur. Het dient er voor om de uiteinden van het dak te beschermen en er voor te zorgen dat de regen niet binnen komt.

Het is vaak versiert met 2 zwanefiguren.

De Boeren wilden graag dat er uilen in hun schuur nestelden omdat het goede muizenvangers waren. 

Daarom werden er gaten gemaakt in het uilenbord; de vogels konden de ruimte tussen het bord en de schuur gebruiken voor een nest.

De vorm verschilt van streek tot streek

Op schilderijen uit de 18e eeuw zie je al uilenborden, de oudste vermelding is van 1696!

Welke 2 vlaggen zijn gelijk?

      1                           2                          3

           4                          5                          6 

(Voor het antwoord selecteer met de muis achter het antwoord)

Antwoord: vlag 1 en 5

GRUTTE PIER

Een van Frieslands helden is de boer Pier Donia.

Hij leefde tussen 1470 en 1520. Hij werd Grutte Pier genoemd omdat hij een reus van een kerel was. In het Fries museum liggen nog z'n helm en zwaard. Het zwaard is 2 meter en 30 centimeter lang!

Grutte Pier was een hardwerkende boer toen in 1515 zijn boerderij in brand werd gestoken. Hij verdacht de Saksen hiervan die toen over Friesland regeerden. Hij wou wraak en bracht een leger bijeen om tegen de Saksen te vechten. Later vocht hij tegen de Hollanders die Friesland wouden veroveren. Grutte Pier en z'n mannen waren heel wreed, hij liet alle gevangenen een rijmpje opzeggen en wie dat niet kon werd zonder pardon over boord gesmeten!

Kun jij het nazeggen?

 

Bûter, Brea en Griene Tsiis Wa't dat net sizze kin is gjin oprjochte Fries!

EVEN EEN VRAAGJE:

(voor het antwoord sleep je met de muis achter de dubbelepunt) 

Wanneer ben je een fries: Als je fries kunt praten

Wanneer ben je een fries: Als je in Friesland geboren bent

Wanneer ben je een fries: Als je kunt horen hoe dik het ijs is

Wanneer ben je een fries: Als je weet hoe veel steden er in Friesland zijn

Wanneer ben je een fries: Als je in het fries droomt

Wanneer ben je een fries: Als je in friesland woont

Je bent Fries als je je Fries voelt!

als je nog meer wilt weten en onze tradities kun je eens gaan kijken in:

Sonnema beerenburg in Dokkum Friese schaatsmuseum in Hindeloopen

Aaisykje / eieren zoeken

Het kievitseieren zoeken wordt het meest gedaan in de Fryslân. Daar wordt het 'ljipaaisykjen' genoemd.  Het eierzoeken  is gekoppeld aan de nazorg. De nazorg houdt in dat er een stokje bij het nest wordt geplaatst, zodat bijvoorbeeld de boer bij het maaien het nest niet kapot rijdt.

Als je gaat eieren zoeken moet je vooral letten op het gedrag van het mannetje en het vrouwtje. Kenners zien daaraan  of het een 'kans' (Fries: kânske') is of niet.

Sinds  1993 is het eierzoeken in het hele land toegestaan tussen 1 maart en 8 april. Negen april is de sluitingsdatum. In de provincie Fryslân is het een oude gewoonte dat het eerste kievitsei aan de Commissaris van de Koningin wordt aangeboden. De vinder krijgt de "Sulveren Ljip", een ereteken dat door het Provinciaal Bestuur wordt    geschonken. Ook alle 31 burgemeesters van Friesland ontvangen een 'eerste'  kievitsei uit hun eigen gemeente.   

 

LJIPAAISYKJE       Elk jier yn de  maaitiid, is myn famylje wer in dei de klos. Moat ik wer te ljipaaisykjen,yn de  greide achter it bosk      Moarns iere betiid er al op út, mei de pols nei de greide ta. Wol jim wol leauwe dat ik er nocht oan ha.

KIEVITSEIEREN ZOEKEN   Elk jaar in het  voorjaar, is mijn familie  weer de klos. Moet ik weer kievits- eieren  zoeken, in het weiland achter het bos     s'Morgens vroeg al in aktie, met de polsstok naar het weiland toe. Willen jullie wel geloven dat ik er zin in heb.

 

Als je nog meer wilt weten over Friesland en z'n  tradities kun je eens gaan kijken in o.a Uniastate in Bears de Oudheidskamer in Bolsward Streekmuseum het Admiraliteitshuis in Dokkum Streek museum in Burgum het Friese schaats museum in Hindeloopen Oudheidskamer in Kollum t'Visserhuisje in Moddergat Klompen museum in Noord Burgum

Interview  met een aaisiker: naam Gosse Wijbenga, 39 jaar, woonplaats Damwoude

• Waarom doet u aan Aaisykjen?
  Het kievits eieren zoeken, om in de natuur te zijn vind ik leuk. 
  Het is een Friese traditie die ik van huis uit heb meegekregen.
  Het leuke is dat het spannend en een uitdaging is de kievit te slim af te zijn; het eitje is n.l vaak moeilijk te vinden

• Hoe is deze hobby begonnen en hoe oud was u toen?
  Deze hobby is begonnen doordat ik met mijn vader als 7-jarige jongen mee ging te aaisykjen en vanaf die tijd vond ik het leuk en dat is nu nog zo. 

• Hoe doe je dat aaisykjen en waar?
  Het aaisykjen doe je door eerst op het gedrag van de kievitten te letten. Het gedrag vertoont waaraan een eierzoeker kan zien of er een eitje kan liggen Daarna zoek je op die plek in het weiland en soms vind je het meteen, maar vaak is het toch niet raak.

• Vindt u het niet zielig voor de vogels?
  Het is niet zielig omdat een kievit wel meer eieren legt, hij broedt op 4 eieren een "broedsje" en kan wel vijf keer een "broedsje'"krijgen.

• Hoe vaak en hoelang gaat u aaisykjen?
  Ik ga heel vaak, bijna de hele dag tot de sluitingsdag op 8 april.

• Kun je overal gaan zoeken?
  Je kunt bijna overal gaan zoeken als de boer het toestaat om op zijn land te zoeken!

• Zoekt u alleen maar ljipaaien of ook andere eieren?
  Je mag alleen maar eieren van de kievit meenemen. Andere weide vogels beginnen vaak ook later te broeden zodat je die bijna ook nooit in de eierzoekraaptijd vind.

• Kun je alles uit een nest meenemen?
  Je kan alles uit een nest meenemen want de kievit legt 4 eieren en als je die meeneemt begint hij na ongeveer 5 dagen opnieuw eieren te leggen.

• Wat is nazorg en doet u dat ook?
  Nazorg is dat je (na 8 april geen eieren meer mag rapen) de nesten met eieren beschermt door stokken te plaatsen zodat de boer tijdens het maaien de eieren niet stuk kan rijden. De nestbeschermers plaats je over de eieren zodat het vee ze niet vertrapt (de kievit kan er gewoon onder door kruipen) Zelf doe ik ook aan nazorg.

• Moet je een vergunning hebben voor aaisykjen en vanaf welke leeftijd?
  Je moet een vergunning hebben vanaf 12 jaar (een eierzoek nazorg pas) en hier wordt door de Politie en de Inspectiedienst (A.I.D) zeer streng op gecontroleerd. Als je geen vergunning hebt krijg je een boete van €75 !!!

• Doen andere gezinsleden van u ook aan deze traditie?
  Bijna de hele familie Wijbenga doet aan deze hobby.

• Toelichting: Het is te hopen dat deze traditie nog lang blijft bestaan!